Tại sao phải tiêm nội nhãn định kỳ và cơ chế điều trị như thế nào?

Tiêm nội nhãn (tiêm thuốc vào buồng dịch kính của mắt) là phương pháp phổ biến nhất hiện nay để điều trị các bệnh lý về võng mạc và hoàng điểm. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân thắc mắc tại sao phương pháp này không thể điều trị dứt điểm trong một lần mà phải tiêm nội nhãn định kỳ lặp lại nhiều lần. Bệnh viện Mắt Sài Gòn Đồng Tháp sẽ giải đáp cụ thể theo góc nhìn y khoa trực diện nhất.

1. Tiêm nội nhãn là gì?

Tiêm nội nhãn là thủ thuật đưa một lượng thuốc rất nhỏ trực tiếp vào bên trong mắt (dịch kính), giúp thuốc tác động trực tiếp lên vùng tổn thương.

Phương pháp này thường được chỉ định trong các bệnh như:

• Thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể tân mạch (thể ướt)
• Phù hoàng điểm do đái tháo đường
• Tắc tĩnh mạch võng mạc
• Một số bệnh lý viêm hoặc phù võng mạc khác

So với đường uống hoặc tiêm toàn thân, tiêm nội nhãn giúp tăng hiệu quả tại chỗ và hạn chế tác dụng phụ toàn thân.

Bác sĩ thực hiện thủ thuật tiêm thuốc vào mắt cho bệnh nhân trong phòng vô trùng

2. Cơ chế điều trị: Ức chế yếu tố gây rò rỉ và tân mạch

Trong nhiều bệnh lý võng mạc, đặc biệt là phù hoàng điểm và thoái hóa hoàng điểm thể ướt, một yếu tố quan trọng là sự gia tăng của protein VEGF (vascular endothelial growth factor).

• VEGF kích thích hình thành các mạch máu mới bất thường
• Các mạch này dễ rò rỉ dịch và máu vào võng mạc
• Hậu quả là gây phù, xuất huyết và giảm thị lực

Thuốc tiêm nội nhãn, phổ biến nhất là nhóm kháng VEGF (anti-VEGF), có tác dụng:

• Ức chế hoạt động của VEGF
• Giảm rò rỉ dịch
• Ổn định hoặc cải thiện thị lực

Ngoài ra, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid nội nhãn để giảm viêm và phù.

Sơ đồ thuốc Anti-VEGF ức chế sự phát triển của mạch máu bất thường dưới võng mạc

3. Vì sao phải tiêm định kỳ, không thể “1 lần là khỏi”?

Đây là điểm bệnh nhân thường hiểu chưa đúng.

Thứ nhất: Bệnh mang tính mạn tính
Các bệnh như thoái hóa hoàng điểm hay biến chứng võng mạc do tiểu đường thường kéo dài và liên quan đến yếu tố nền (lão hóa, chuyển hóa…). Thuốc tiêm chỉ giúp kiểm soát hoạt động bệnh, không loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân.

Thứ hai: Tác dụng thuốc có thời hạn
Sau một thời gian, hiệu quả của thuốc giảm dần. Khi đó, tình trạng phù hoặc tân mạch có thể hoạt động trở lại nếu không được tiêm nhắc lại.

Thứ ba: Mục tiêu là ngăn tổn thương không hồi phục
Nếu để bệnh tái phát nhiều lần, dịch và máu có thể gây tổn thương cấu trúc võng mạc, hình thành sẹo hoặc teo, dẫn đến giảm thị lực vĩnh viễn và khó phục hồi.

Vì vậy, điều trị tiêm nội nhãn là quá trình kiểm soát lâu dài, không phải điều trị một lần.

Tiêm nội nhãn định kỳ

4. Lộ trình tiêm thuốc thông thường

Tùy vào tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định lộ trình cụ thể. Dưới đây là phác đồ phổ biến:

Lưu ý quan trọng: Không có một phác đồ cố định cho tất cả bệnh nhân. Lịch tiêm sẽ được cá thể hóa dựa trên:

• Loại bệnh lý
• Mức độ đáp ứng thuốc
• Hình ảnh OCT
• Đánh giá của bác sĩ điều trị

=> Xem thêm: TIÊM NỘI NHÃN: TIÊM 1 LẦN HAY THEO LIỆU TRÌNH

5. Quy trình tiêm nội nhãn diễn ra như thế nào?

Quy trình tiêm thuốc nội nhãn được thực hiện như sau:

Bước 1: Sát khuẩn mắt
Mắt được làm sạch kỹ bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng (thường là povidone-iodine) nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng sau tiêm.

Bước 2: Gây tê tại chỗ
Bác sĩ nhỏ thuốc tê bề mặt để giảm cảm giác khó chịu. Bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo trong suốt quá trình.

Bước 3: Tiêm thuốc vào dịch kính
Sử dụng kim tiêm rất nhỏ, bác sĩ đưa thuốc vào mắt trong vài giây.
Bạn có thể cảm thấy hơi cộm hoặc tức nhẹ, nhưng thường không đau nhiều.

Bước 4: Theo dõi sau tiêm

• Nghỉ ngơi ngắn tại cơ sở y tế và có thể ra về trong ngày.
• Ngay sau tiêm, bạn có thể thấy một bóng đen tròn hoặc bọt khí nhỏ bay lơ lửng trong mắt. Đây là hiện tượng bình thường do bóng của dung dịch thuốc hoặc khí, chúng sẽ tự biến mất sau 1 – 2 ngày.
• Sau vài tiếng khi thuốc tê hết tác dụng, mắt có thể thấy cộm xốn hoặc rát nhẹ (do kích ứng với dung dịch sát khuẩn). Bạn nên nhỏ nước mắt nhân tạo theo hướng dẫn để làm dịu mắt.

Quy trình vệ sinh và nhỏ thuốc tê chuẩn bị cho ca tiêm nội nhãn

6. Lời khuyên cho bệnh nhân